سبک زندگی اسلامی
«توحید. عدل. معاد. نبوت. امامت و ولایت.»_«جهاد. شهادت. نماز. روزه. خمس. زکات. حج».
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : عمار
مطالب اخیر
نویسندگان
نظرسنجی
نظرتان دربارۀ این وبلاگچیست؟







مقدمه
در آیۀ سی و چهارمِ سورۀ نساء، در حقیقت جملۀ ﴿بما فضَّل اللهُ بعضَهُم علی بعضٍ﴾ به نوعی در مقام تعلیل برایِ عبارت ﴿أَلرِّجالُ قَوّامُونَ عَلَى النِّساءِ﴾[1] است که در این نوشتار به تبیین این تعلیل می‎پردازیم. علت اینکه مردان بر زنان برتری داده شده‎اند، از دیدگاه مفسّران، اموری مانند نقصان ِعقلیِ زن، افزونیِ ارثِ مَرد، پذیرشِ شهادتِ مرد، وظیفۀ جهادِ مَرد، محرومیّتِ زن از نماز و روزه (به‎خاطر عادات ماهانه، بیماری‎های زنانه و وضعِ حمل)، وجوب نماز جمعه و جماعت بر مَرد یا تأکیدِ نمازِ جماعت بر مَرد، امکانِ تعدّدِ زوجات برای مَرد، اختیارِ طلاقِ مَرد و اعطایِ مقامِ نبوّت و امامت به مَرد عنوان شده است.


فخر رازی در بیان این تفضیل، می‎گوید که برتری مردان بر زنان، به خاطر جنبه‎های بسیاری است که بعضی از آن‎ها به صفات حقیقی و برخی دیگر به احکام شرعی بر می گردد؛ به این گونه که صفات حقیقی، بر اساس فضائلِ حقیقی حاصل می‎شود و به علم و قدرت بر می‎گردد که بدون شک عقل و عِلم مردان بیشتر و نیز قدرت‎شان در انجامِ اعمالِ مشکل و سخت، کامل‎تر است و به این دو دلیل، فضیلت و برتریِ مردان بر زنان (در عقل، دوراندیشی، قدرت، نویسندگی، سوارکاری، تیراندازی، انتخابِ انبیاء و علما از بینِ مَردان، قرارگرفتنِ امامتِ کبری و صغری و جهاد و اذان خطبه و اعتکاف و شهادت در حدود و قصاص به اتفاق همۀ علما و شهادت در نکاح در فقه شافعی بر عهدۀ مردان ، زیادی سَهم و تعصیب در میراث، به گردن گرفتنِ دیه در قتلِ خطئی و قَسامه، ولایت در نکاح و طلاق، حقّ رجوع و تعدّد زوجات و انتساب فرزندان به آن‎ها) حاصل می‎شود و همۀ این‎ها دلالت بر برتری مردان بر زنان دارد.[2]


علاّمه طباطبایی هم در ضمنِ این آیه به مفهومِ عام‎تری اشاره کرده است و می‎گوید که این زیادتی‎هایی که خداوند بر مردان داده، بر حسبِ آن توانایی‎هایی است که مردان در انجام اَعمالِ دشوار و امثال آن دارند؛ چون زندگیِ زنان یک زندگی احساسی و عاطفی است که اساس و سرمایه‎اش رقّت و لطافت است و مراد از جملۀ «بما أنفقوا» مهریه‎ای است که مردان به زنان می‎دهند و نفقه‎ای است که همواره به آنان می‎پردازند.[3]


نکتۀ مهمی که باید به آن توجه داشته باشیم این است که در این آیۀ شریف، تفضیل و برتری مرد بیشتر به خاطر تمایزها و تفاوت‎هایِ فیزیکی و بیولوژیک میان زن و مَرد (مانند قدرت جسمانی مرد، احساسات و عواطفِ قویِ زن) عنوان شده نه برتری از لحاظ ارزشی که بر این اساس صرفاً تفاوت‎هایی مدنظر است که مایۀ تمایز مرد از زن و تعیین نقش آن‎ها به عنوان زن و شوهر در خانواده می‎شود و به تَبَعِ آن، نظامِ حقوق و و ظایف را تحتِ‎تأثیر قرار می‎دهد؛ به عبارت دیگر، تفضیل در این آیه به معنایِ «تفاضل»، «تمایز» و «تفاوت» در نعمت‎هایی است که خداوند به هر یک از زن و مَرد عنایت کرده است و آنچه که ارزش تکاملی و معنوی دارد، تنها مبتنی بر رویکرد انسان نسبت به فضلِ الهی است که او را شایستۀ مقامِ معنوی می‎کند یا در جایگاهی فروتر قرار می‎دهد؛ همان‎گونه که خداوند بنی‎اسرائیل را با اعطایِ نعمت‎هایِ مختلف تفضیل داد امّا چنین برتری‎ای به ارزش‎مندیِ آن قوم ختم نشد، بلکه تعاملِ‎کافرانه و ناسپاسانه با فضلِ الهی، به غضبِ الهی منتهی شد.


نتیجه
به این ترتیب نمی‎توان تفضیل و برتری در این آیه را به این معنا بدانیم که مردان لحاظِ شخصیّتی و به طور ذاتی ارزشمندتر زنان می‎باشند، بلکه هر یک دارای نعمت‎ها و توانایی‌هایی هستند که دیگری بهرۀ کمتری از آن دارد؛ البته نکتۀ دیگری که مرحوم علاّمه طباطبایی از این آیه به دست می‌آورد این است که این تعلیل در حوزۀ خانواده خلاصه نمی‎شود، بلکه این فضیلت برای مَردان نسبت به زنان حوزۀ فراتری را در بر می‎گیرد؛ بدین گونه که علت مذکور در آیه عمومیّت دارد و از این عمومیت علت به دست می‎آید که حکمی هم که مبتنی بر آن علّت است ـ یعنی قیّم بودن مردان بر زنان ـ عمومیّت دارد و منحصر به شوهر نسبت به همسر نیست و چنان نیست که مردان تنها بر همسرِ خود قیّومیت داشته باشند بلکه حکمی که جعل شده، برای نوعِ مردان و نوعِ زنان است؛ همچنان که اموری از قبیلِ حکومت و قضا که حیات جامعه به آن‎ها بستگی دارد متوقف است بر نیروی تعقّل که بالطبع در مردان نسبت به زنان بیشتر و قوی‎تر است؛ همچنین دفاع از سرزمین و مبارزۀ مسلّحانه که نیازمند نیروی بدنی و عقلی است، هر دویِ آن در مردان بیشتر است تا در زنان. بنابراین قولِ خداوند متعال ﴿الرّجالُ قوّامون علی النساء﴾ دارایِ اطلاق است.[4]


کلیدواژه‎ها: قرآن قوامیت،تفضیل، علامه طباطبایی، فخر رازی.



----------------------
پی‎نوشت‎ها:
1. نساء/ 34.
2. بر گرفته از کتاب مفاتیح‎الغیب اثر فخر رازی، ج 10، ص 71.
3. بر گرفته از تفسیر المیزان اثر سید محمّد حسین طباطبایی، ج 4، ص 543.
4. همان.






نوع مطلب : معارف اسلامی، 
برچسب ها : قرآن قوامیت، تفضیل، علامه طباطبایی، فخر رازی.،
لینک های مرتبط :


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
 
 
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic